مدیر محصول کیست؟ آشنایی با وظایف، مهارت ها و درآمد پروداکت منیجر

امروزه بسیاری از شرکت‌هایی که می‌شناسیم کالاهایی را به ما می‌فروشند، گاهی از آن کالا استفاده می‌کنیم و با رضایت کامل به دنبال خرید مجدد آن هستیم و گاهی از خرید آن محصول نا‌راضی هستیم و به تولید کنندگان دلیل این نارضایتی خود را می‌گوییم. خوب است بدانیم که مسیر تولید و توسعه هر محصول، راهی دشوار و طولانی است و اگر کمپانی بخواهد این راه به نتیجه ای مطلوب برسد باید از مدیر محصول با‌تجربه ای در تیم خود استفاده کند. ما در این مقاله از پله به پله به توضیح کامل مدیر محصول کیست می‌پردازیم تا اگر مایلید یادگیری خود را در این شاخه شروع کنید.

مدیریت محصول چیست؟

اگر بخواهیم در خصوص کیستی مدیر محصول یا پروداکت منیجر صحبت کنیم، بهتر است اول در قالب مثالی با مدیریت محصول آشنا شویم. فرض کنید که یک شرکت تولید کننده سس‌های خوراکی، به دنبال تولید سس مایونزی در بسته بندی جدید است؛ اینجاست که اهمیت مدیریت محصول بیش از پیش آشکار می‌شود. مدیریت محصول با تعیین چرایی تولید، نظارت بر چرخه عمر محصول را از مراحل‌ابتدایی اجرا آغاز کرده و تا انتها با اولویت قرار دادن منفعت مشتری پیش می‌برد. 

در واقع مدیریت محصول، ترازویی با سه کفه حوزه تجربه کاربری(UX)، امکان سنجی فنی و اهداف تجاری سازمان است؛ که باید میانشان تعادل برقرار شود. همانطور که می‌دانید، نیازسنجی قبل از تولید بیش از هر چیز اهمیت دارد و مدیریت محصول با تمرکز بر همین چرایی این سنجش را انجام می‌دهد. مدیریت محصول در شرکت‌ها و مجموعه‌های مختلف برعهده مدیر محصول یا پروداکت دیزاینر آن مجموعه است که در ادامه بیشتر با آن آشنا می‌شویم. شما می‌توانید برای کسب مهارت ها و دانش لازم در این حوزه، در دوره مدیریت محصول آکادمی پله به پله، ثبت نام نموده و طی مدت … و درکنار بهترین استاتید و همراه با پشتیبانی تیمی قوی، این مهارت را بیاموزید.

مدیر محصول کیست؟

مدیر محصول یا پروداکت منیجر که به صورت PM نیز نمایش داده می‌شود، عاملی پیوند زننده بین نیاز مشتریان، استراتژی‌های منتخب کسب و کار و دانش فنی طراحی محصول می ‌باشد. در واقع مدیر محصول با بررسی تمام ابعاد کالا به دنبال تولید محصولی کارآمد است که علاوه بر رفع نیاز مشتری، سودآوری کسب و کار را نیز به دنبال داشته باشد. بیاید این توضیح را در قالب مثال قبلی شفاف کنیم؛ در بخش اول شرکتی که دارای محصولات متنوع سس های خوراکی است، استراتژی هایی برای کسب درآمد و افزایش سود آوری خود دارد که قسمتی از فرآیند تولید را تحت تاثیر قرار می‌دهد، در بخش دوم، مشتریان ما قرار گرفته اند که نیاز به خرید سس خوراکی دارند و برای رفع این نیاز حاضر به پرداخت هزینه، زمان و انرژی هستند و در بخش سوم طراح و توسعه دهندگان محصول قرار دارند که ایده‌های مطرح شده را به محصولی قابل لمس تبدیل می‌کنند. پروداکت منیجر به عنوان خمیر‌مایه‌ای بین این سه بخش قرار گرفته و با مدیریت کلی و صحیح این قسمت‌ها سبب تولید درست محصولی اصولی می‌شود. 

اهمیت مدیر محصول

بیاید برای درک اهمیت وجود مدیر محصول، جهان را بدون حضور پروداکت منیجر تصور کنیم: فروشگاه هایی پر از محصولات گران قیمت که مطابق نیاز مخاطب نیستند، مشتریانی که خیابان ها را به دنبال محصولی می‌گردند اما از نبود آن ناراضی هستند. آن سمت دیگر، کسب و کارهایی قرار دارند که با آرزوی کسب سود محصولی تولید کرده و حالا در دام بدهی و قرض افتاده‌اند. تصورش چطور است؟ این تصورات تلخ به واسطه عدم هماهنگی و درک متقابل بین 3 گروه کسب و کار، مشتری و طراحان محصول ایجاد می‌شود؛ مثلا کسب و کارها خواهان افزایش قیمت محصولات هستند اما مشتری به دنبال خرید محصولی ارزان و با دوام است، یا مشتری به دنبال محصولی است که صرفا مطابق نیازش باشد و توسعه دهندگان محصولی با قابلیت آپدیت را ترجیح می‌دهند، حتی کسب و کارها به دنبال این هستند که محصول در کمترین زمان ممکن رونمایی شود اما مهندسین توسعه دهنده محصول به دنبال بازه زمانی طولانی برای تولید محصولی‌کارآمد، به‌روز و متفاوت هستند. حالا چشمان خود را باز‌کنید؛ در جهان امروز تمام مسائل گفته‌شده توسط نقش کلیدی مدیر محصول رفع می‌شود.

در واقع می‌توان اینطور گفت که، فرآیند طراحی و تولید محصول مانند دیواری‌آجری است؛ این آجر ها با خمیر مایه ای به نام مدیر محصول به یکدیگر متصل می‌شوند. همانطور که دیوار آجری بدون خمیرمایه، قابل تکیه‌زدن نیست، محصولی که بدون حضور مدیر محصول تولید‌شده‌است، فاقد سود‌آوری است.

مهارت های مدیر محصول

وقتی از مهارت های یک مدیر محصول یا پروداکت منیجر صحبت می‌کنیم، به واسطه حضور این نقش کلیدی در پروژه‌های مختلف با دنیایی از مهارت های سخت و نرم مواجه م‌ شویم. ممکن است زمانی مدیر محصول پروژه‌ای با مخاطب محدود اما متخصص در حوزه ای خاص باشید و در پروژه ای دیگر مخاطبین فراوانی داشته‌باشید؛ این موضوع می‌طلبد تا به عنوان یک پروداکت منیجر دائما به فکر ارتقاء و به روز رسانی علم و تخصص خود باشید. در ادامه به معرفی مهارت‌های کلیدی این حوزه می‌پردازیم:

مهارت های سخت مدیر محصول

مهارت سخت (Hard Skill) مدیر محصول، به آن دسته از مهارت های تخصصی گفته می‌شود که هر پروداکت منیجر باید متناسب با حوزه مدیریت محصول به دست آورد. مهارت‌های سختی نظیر تحلیل داده، فروش، مدیریت و سایر موارد از طریق آموزش دیدن در دانشگاه و آکادمی‌های آموزشی و تکرار آن‌ها در موقعیت های کار‌آموزی و فعالیت در پروژه‌های مرتبط به دست می‌آید. از جمله مهارت های سخت حوزه مدیریت محصول عبارت‌‌اند‌‌از:

• جمع آوری، پردازش و تحلیل داده‌ها: ارتباط بین مدیر محصول و داده های جمع‌آوری شده، مانند ارتباط بازیکن شطرنج و مهره‌های بازی است. مدیر محصول باید دائما داده‌های مختلف دریافتی از سمت مشتری، کارفرما و توسعه دهندگان محصول را که می‌تواند در قالب نقطه نظرات، جلسات و گزارشات به دست آمده باشد را جمع آوری‌کرده و به تحلیل آن بپردازد تا بتواند به تناسب آنها استراتژی‌های صحیحی جهت تولید محصول مورد نیاز مخاطب تعیین کند. مدیر محصول می‌تواند برای این کار از ابزارهایی مانند اکسل و گوگل آنالیتیکس استفاده‌کند.
• فروش و بازاریابی: درست است که تعریف و نقش مدیر محصول با مدیر بازاریابی محصول متفاوت است؛ اما باید بپذیریم بخشی از فرآیند فروش و بازاریابی محصول به استراتژی‌های تعیین شده قبلی و فرآیند تولید محصول برمی‌گردد که مدیر محصول در آن‌ها موثر است. گاهی در مراحل تست و آزمایش محصول، مدیر محصول به طور مستقیم با مشتری در ارتباط است؛ این موضوع مهر‌تاییدی بر اهمیت مهارت بازاریابی برای پروداکت منیجر می‌باشد.
• اقتصاد: شاید بگویید با وجود حسابدار و مدیران مالی یک شرکت چه نیازی هست تا مدیر محصول مهارت اقتصادی داشته باشد؟ با توجه به اینکه پروداکت منیجر، در تمام مراحل ایده پردازی، اجرا و خروجی کار حضور دارد و استراتژی‌های این مسیر را تعیین می‌کند؛ باید برآوردی از هزینه‌ها، بهینه کردن مخارج در عین حال حفظ کیفیت و روش‌های قیمت‌گذاری را داشته باشد.
• تسلط به مفاهیم و تفاوت های تجربه کاربری و رابط کاربری: فرآیند طراحی هر محصول شامل دو بخش مهم تجربه کاربری (User Experience) و رابط کاربری  (User Interface)می‌باشد. تجربه کاربری، شاخه بررسی تجربه کاربر از تهیه محصول یا خدمت خریداری شده، به منظور برنامه ریزی برای افزایش رضایت در تجربه مخاطب است؛ اما رابط کاربری پلی برای نحوه ارتباط کاربر و پلتفرم کسب و‌کار هدف است. تسلط به این مفاهیم و درک تفاوتشان برای مدیر محصول امری ضروری است. در این بخش، تسلط به فیگما می‌تواند عاملی کمک‌کننده باشد.
• مدیریت و تعیین استراتژی: همانطور که در نام مدیر محصول مشاهده می‌کنیم، یکی از مهارت‌های مهم پروداکت منیجر مدیریت تیم، ارتباطات اعضا و فرآیند تولید محصول است. این مهارت مدیریتی آنقدر برای موقعیت شغلی مدیر محصول اهمیت دارد که می‌توان نام دیگرش را مدیر ‌عامل دوم گذاشت. البته تعیین استراتژی‌های این مدیر عامل بدون کاغذ بازی و جلسات هیئت مدیره با هدف افزایش بازدهی می باشد. این استراتژی ها شامل یادگیری مدیریت استراتژی و استراتژی های کسب و کار است.
•  شناخت برنامه نویسی: یک ضلع تولید هر محصول، طراحانی شامل مهندسین و برنامه نویسان است، این افراد طراحی محصول را از طراح و تجربه کاربر دریافت می‌کنند و در فضایی تخصصی به کدنویسی می‌پردازند. مدیر محصول برای نظارت صحیح بر فرآیند تکمیل پروژه باید با این بسترها و کد‌ها آشنایی کامل داشته باشد.

مهارت های نرم مدیر محصول

در کنار مهارت‌های سخت، مهارت‌های‌نرم (Soft Skills) مدیر محصول ویژگی ها، توانمندی و مهارت‌هایی هستند که در افزایش عملکرد هر فرد موثر هستند. این مهارت های نرم که معمولا به روابط بین فردی پروداکت منیجر با تیم و کارفرما گفته می‌شود‍، شامل موارد زیر می‌باشد:

• مهارت های ارتباطی: پروداکت منیجر پیوسته بین مشتری، کارفرما و مهندسین توسعه دهنده در گردش است تا اطلاعات مورد نیاز را دریافت کرده و به تحلیل آنها بپردازد. در مرحله ای که با مشتری در ارتباط است باید گوشی شنوا و بیانی شفاف داشته باشد تا با مخاطب ارتباط خوبی فراهم کرده و نیاز اصلی اش را کشف کند. حتی در مراحلی که با کارفرما و اعضای تیم در ارتباط است باید با نحوه درست انتقال مطالب، برای همه درک صحیحی از پروژه ایجاد کند و اختلافات احتمالی را رفع کند.
• حل مسئله و تصمیم گیری: هر پروژه ای کم و بیش با چالش هایی دست و پنجه نرم می‌کند، اینکه مدیر محصول یا پروداکت منیجر در شرایط بحران آرامش خود را حفظ کرده و بتواند تمام راه حل‌ها را در مدت کم بررسی کند و بهترین روش را ارائه دهد، یکی از مهم ترین مهارت‌های نرم مدیر محصول محسوب می‌شود.
• ایده پردازی: حتما می‌دانید که هر محصولی از یک ایده شروع می‌شود. یاد داشتن روش های ایده پردازی، به اشتراک گذاشتن ایده و چکش کاری آن برای بهبود و تطابق ایده با نیاز مخاطب، از جمله مهارت‌های مهم یک پروداکت منیجر است.
• کار تیمی: هر تیم متشکل از افرادی با تخصص‌های مختلف، روحیات و تجربیات متعدد است. برای حضور موثر در یک تیم، تقسیم درست وظایف و حفظ امنیت خاطر اعضای تیم، مدیر محصول یا پروداکت منیجر باید مهارت کار تیمی و همچنین تیم سازی را بیش از هر کس بلد بوده تا الگوی مناسبی برای تیم باشد.
• خلاقیت: محصولاتی که تا به حال بخاطر متفاوت بودنشان تهیه کرده اید را به یاد بیاورید. تفکر خارج از چهارچوب مدیران محصول در تمام مراحل از ایده‌پردازی گرفته تا مراحل پایانی رونمایی از آن می‌تواند در پیشبرد اهداف تاثیر بسزایی داشته باشد.

وظایف مدیر محصول

همانطور که از تعریف و مهارت‌های یک مدیر محصول متوجه شدید، یک پروداکت منیجر خوب فردی است که در زمینه کسب و کار، تکنولوژی و تجربه کاربری تخصص و تجربه دارد و به این واسطه، می‌تواند رضایت مشتری، تعامل با تیم مهندسی و سودآوری شرکت را به بهترین شکل انجام دهد. پروداکت منیجر همواره وظایفی درون تیمی برای مدیریت اعضا و وظایفی برون تیمی جهت شناخت نیاز مخاطب دارد؛ از جمله وظایف یک مدیر محصول عبارت است از:

• • ایجاد نقشه راه طراحی و تولید محصول: هر محصولی که تهیه و استفاده می‌کنید، مسیری طولانی را طی کرده تا رضایت شما را به عنوان مشتری افزایش دهد، این مسیر شامل چرایی تولید محصول، شناخت نیازهای مخاطب، تعیین استراتژی و مشخصات محصول، تحلیل رقبا و ایجاد ارزش افزوده می‌باشد. تمام وظایف نام برده این نقشه راه محصول توسط مدیر پروداکت منیجر انجام می‌شود.
  • ارتباط با مشتری: همانطور که گفتیم مشتری، یکی از ارکان اصلی طراحی محصول است. مدیر محصول وظیفه دارد از روش‌های مختلفی مانند مصاحبه حضوری، پیگیری‌های تلفنی، کنفرانس‌ها و حتی تیکت های پشتیبانی با مشتری ارتباط برقرارکرده و در تولید محصول جدید، نیاز حقیقی مشتری را در اولویت قرار دهد.
• تحلیل رقبا: یکی از گام های مهم در تولید محصول، شناخت و تحلیل رقبا است. پروداکت منیجر در این بخش قصد دارد به این سوال پاسخ بدهد که، چه کاری انجام دهیم تا مشتری به جای شرکت رقیب از محصول شرکت ما خریداری‌کند.
• برگزاری جلسات: از آنجایی که در هر مجموعه، مدیر محصول یا پروداکت منیجر با تیم‌های مختلفی در ارتباط است؛ موظف است جلساتی را برگزار‌کند تا در آن تیم های مختلف گزارشی از کار خود ارائه داده و برنامه روزهای آینده خود را مطرح کنند. به این واسطه، علاوه بر اینکه اعضای تیم متوجه روند کار می‌شوند می توانند چالش‌های احتمالی آینده را تشخیص دهند و برایشان برنامه ریزی کنند.

• تحلیل داده: مدیر محصول دائما در حال جمع آوری و بررسی داده های دریافتی از تیم های مختلف بازاریابی، مهندسی، پشتیبانی و غیره می باشد تا از آن‌ها در تولید محصول استفاده کند.
• مدیریت وظایف: حتما در کارهای تیمی که انجام داده اید، مشاهده کرده اید که با وجود تعداد اعضای بالا باز هم وظایفی انجام نشده باقی مانده و اعضا سردرگم اند. پروداکت منیجر با توجه به هدف در نظر گرفته شده وظایف را به بهترین شکل تقسیم‌کرده و به این وسیله مانع تلنبار شدن کارها و ایجاد موانع احتمالی می‌شود.
• رونمایی از محصول: بعد از اینکه مسیر تولید محصول طی می‌شود، نوبت به رونمایی و برندینگ محصول می‌شود. تعیین استراتژی‌های برندینگ توسط مدیر محصول و تیم مارکتینگ انجام می‌شود.

چگونه مدیر محصول شویم؟

حتما تا اینجا متوجه شده اید که مسیر مدیریت محصول، راه ساده ای نیست اما می‌تواند بسیار سود آور و جذاب باشد. شما در موقعیت شغلی پروداکت منیجر، باید دانشی عمیق از شاخه های مختلف مانند مدیریت، بازاریابی، کسب و کار و اصطلاحات مدیریت محصول بدانید. البته در کنار این دانش، داشتن مجموعه‌ای از مهارت‌های نرم که پیشتر به انها اشاره گردید نیز الزامی است. اگر علاقه مند هستید تا در این موقعیت شغلی مشغول به کار شوید ابتدا لازم است مفاهیم اولیه مدیریت محصول را بیاموزید. یکی از موثر ترین روش‌های یادگیری دانش و مهارت های مدیریت محصول، شرکت در دوره های آموزشی است که فرصت حضور در کار تیمی و آزمون و خطا را برای شما فراهم می کند. دوره آموزشی مدیریت محصول مقدماتی مجموعه پله به پله می تواند در این مسیر همراه شما باشد و تمامی نکات و مفاهیم لازم برای شروع این مسیر را به صورت تئوری و عملی در اختیار شما قرار دهد.

لازم به ذکر است اگر تحصیلات مرتبط با حوزه مدیریت محصول ندارید، می توانید از دوره های‌آموزشی MBA برای ارتقاء مهارت و اطلاعات خود در حوزه مدیریت استفاده کنید. بعد از اینکه مبانی اولیه مدیریت محصول را آموختید و مهارت‌های این حوزه را یاد گرفتید؛ باید وارد بستری برای تسلط به مفاهیم و مهارت های پروداکت منیجر شوید. این اتفاق می‌تواند با ایجاد و بررسی و تحقیق روی پروژه های فرضی برای خودتان و یا فرصت های کارآموزی رخ دهد. حالا وقت این رسیده است تا مهارت‌های خودتان را به متخصصان نشان دهید تا بتوانید پروژه‌هایی متناسب با سطح مهارتتان دریافت کنید. در نهایت ایجاد رزومه کاری و ساخت شبکه ای ارتباطی در لینکدین به شما برای رسیدن به هدفتان کمک می‌کند.

ابزارهای مورد استفاده مدیر محصول

ابزارهایی که مورد استفاده مدیر محصول قرار می‌گیرد، معمولا 3 هدف اصلی دارند. همانطور که می‌دانید تا زمانی که اطلاعات را دسته بندی و کنترل نکنیم، نمی‌توانیم داده ها را به درستی تحلیل کنیم؛  به علاوه در مرحله طراحی و توسعه محصول که شامل قسمت‌های مختلفی است بدون کمک ابزارها باید فرآیندی سخت و طولانی را پشت سر گذاشت. از طرفی دیگر بررسی امور اعضای تیم امروی ضروری است که باید توسط مدیر محصول انجام شود. در این بخش ابزارهای مورد استفاده پروداکت منیجر در حوزه های گفته شده را به اختصار بررسی می کنیم:

الف) ابزارهای تحلیل داده

• گوگل آنالیتیکس (Google Analytics): یکی از ابزارهایی که برای تحلیل داده های وبسایت به صورت رایگان در اختیار شرکت ها قرار گرفته است، گوگل آنالیتیکس نام دارد. پروداکت منیجر، به واسطه این ابزار می‌تواند رفتار کاربران را در وبسایت مورد بررسی قرار‌دهد. این رفتار می‌تواند شامل شناسایی پرسونای مخاطب، نحوه آشنایی مخاطب با وبسایت و تحلیل با رفتارهای خرید او باشد.
• اکسل (Excel): یکی دیگر از ابزار های تحلیل داده مدیران محصول، اکسل است. یک پروداکت منیجر، به کمک این ابزار داده ها را ثبت و مرتب می‌کند و در ادامه فیلترهای مد نظر خود را اعمال کرده و از این طریق دیتا مدنظر خود را استخراج می‌کند.

ب) ابزار های طراحی و توسعه محصول

• مرحله اول توسعه هر محصولی، ترسیم ساختار کلی محصول است که وایرفریم (Wireframe) نام دارد. مدیر محصول به همراه تیم طراحی و توسعه در این مرحله از جزئیات چشم پوشی می کنند و به تحلیل و بررسی کارایی محصول می پردازند. ابزارهایی مانند Wireframe.cc، Justinmind، Maravel و Balsamiq در تهیه وایرفریم‌ها مفید هستند.
• مرحله دوم تولید هر محصول که Mockup نام دارد و به طراحی جزئیات محصول می‌پردازد. ابزارهایی مانند Figma، Photoshop و illustration در این بخش به کمک طراحان و مدیر محصول می‌آید.
• زمانی که کلیات و جزئیات یک محصول طراحی شده است، نوبت به جلب نظرکاربر و رونمایی از نمونه محصول آزمایشی است تا پیشنهادات نهایی روی محصول اعمال شود؛ این بخش پروتوتایپ (Prototype) نام دارد. یکی از ابزارهای مفید این بخش Keynote می باشد.

ج) ابزارهای مدیریت تیم

با توجه به اینکه مدیر محصول با اکثر بخش‌های تیم در ارتباط است و جلسات متعددی با افراد مختلف برگزار می‌کند، لازم است از ابزارهایی برای مدیریت زمان، ارائه و بررسی برنامه های انجام شده و در حال انجام استفاده کند. از ابزارهای کاربردی این بخش، می توان به Trello و Google Sheet اشاره نمود.

درآمد مدیر محصول

درآمد یک پروداکت منیجر، با توجه به اینکه دارای چه سطحی از مهارت‌ها می باشد متغیر است. به طور مثال ممکن است به عنوان مدیر محصول شرکتی با سطح مهارتی بالا و در کلان شهری مانند تهران قرار گرفته باشید و یا اینکه سطح مهارتی متوسطی داشته باشید و در شهری کوچک مشغول به کار باشید. در حالت کلی درآمد یک مدیر محصول ارشد که دارای سطح مهارتی بالا می‌باشد در سال 1402، به طور میانگین17.900.000 تومان می‌باشد؛ البته این رقم در تهران به 25.000.000 تومان ارتقاء می‌یابد. به عنوان فردی که به مدیریت محصول علاقه مند است باید دائما در این شاخه مهارت خود را با استفاده از دوره های آموزشی، فرصت‌های کارآموزی و پروژه های فرضی افزایش دهید. به این واسطه خیالتان راحت باشد که جذب مجموعه های خوب می‌شوید و با افزایش تخصصتان، درآمدی صعودی را تجربه می‌کنید.

سخن آخر:

مدیر محصول یا پروداکت منیجر، یکی از مشاغل سودآوری است که با توجه به درک اهمیت و حضورش در یک تیم بیش از پیش مورد استقبال قرار گرفته و تقاضا برای این جایگاه شغلی افزایش یافته است. ما در این مقاله در خصوص وظایف و مهارت های یک مدیر محصول صحبت کردیم و توضیح دادیم اگر می خواهید وارد این مسیر شوید چه مسیری را باید طی کنید. به علاوه، ابزارهای کاربردی که به عنوان یک مدیر محصول باید مسلط باشید را توضیح دادیم. اگر تا این قسمت مقاله همراه ما بودید اطلاعات کاملی در خصوص این شغل به دست آورده اید که امیدواریم برایتان مفید واقع شده باشد.